Erken başlangıçlı şizofreni klasik antipsikotik ilaçlara zayıf cevabı için risk faktörü oluşturmaktadır. Bu amaçla çocukluk çağı başlangıçlı tedaviye dirençli şizofren 21 adolesan hastada yapılan klozapinin kontrollü bir çalışmasında (Kumra 1996);  psikotik semptomların iyileşmesinde haloperidola üstün olduğunu görmüşlerdir. Ancak epilepsi ve hematolojik bozuklukların klinik tedaviyi sıklıkla komplike ettiğini ifade etmişlerdir.

Adolesanlarda şizofreninin hem negatif hem de pozitif semptomlarının tedavisi ile ilgili yapılan bir çok çalışmada klozapinin etkili olduğu görülmüştür. Ama bu çalışmalarda klozapinin yetişkinlerden daha sık ekstrapiramidal yan etkilere neden olduğu da görülmüştür.

Manik episodlu pediatrik hastalarda antipsikotiklerin kullanımını araştıran kontrollü çalışmalar olmamasına rağmen, bildirilen vaka raporlarında; bipolar bozukluklu tedaviye dirençli gençlerde klozapinin faydalı olabileceği söylenmiştir (Fuchs 1994; Kowatch1995)

Otistik çocuklarda, yapılan vaka raporunda 3 çocuktan 2 inin klozapinden klinik fayda gördüğü bildirilmiştir (Zuddas 1996).

Mental retardasyon antipsikotik tedaviyle cevap alınan bir hastalık olmamakla beraber, bu çocuklarda mizaç, psikotik, yıkıcı davranışsal ve otistik spektrumunda bozukluklar olabildiğinden antipsikotik tedavi gerekebilmektedir. Mental retardasyonlu 6 yetişkin hastada klozapinle yapılan çalışmada agresif davranışları azaltmada etkili olduğunu göstermişlerdir(Simon 1996).

Tik bozukluklarında yapılan çalışmalarda ise; Tourette sendromlu 7 adolesan hastanın tedavisinde, klozapinin çift-kör, plasebo kontrollü çalışmasında etkisiz olduğu sonucunu almışlardır.

OLANZAPİN

Olanzapin, güçlü serotonin, muskarinik ve dopamin reseptör antagonistliği ile bir thienobenzodiazepindir. Moleküler yapısındaki bazı farklarla beraber yapısal olarak klozapine benzer. 5-HT2, 5-HT3, D1D2D4, alfa-1, M1, vee H1 reseptörlerine afinitesi yüksektir. Muskarinik reseptörlere yüksek afinite ile bağlanır. Ve böylece antikolinerjik özellik gösterir.5-HT2 antagonist etkisi, dopamin antagonizmine göre daha güçlüdür.

Klasik nöroleptikler, nigrostriatal (A9 nöronları) ve mezolimbik (A10 nöronlarında) nöronlarda depolarizasyon hızını azaltırken, olanzapin klozapine benzer şekilde mezolimbik sistemdeki A10 nöronlarında seçici etkiye sahiptir. Bu olanzapinin ekstrapiramidal yan etkiye sebep olmadan antipsikotik etkinliğine neden olur. Bu atipik profilini sağlar.

Yarı ömrü 24 saat olup ilacın üçtebiri fecesle atılırken kalan yarısından fazlası idrarla atılır. Ekstrapiramidal yan etki açısından haloperidole göre belirgin olarak üstündür. Sadece bir vaka raporunda olanzapin bağlı nöroleptik malign sendrom bildirilmiştir(Jack 1999). Yan etkileri genellikle yüksek dozlarda ortaya çıkar. Yan etkileri arasında kabızlık, ağız kuruluğu, iştahta artma, insomnia, sedasyon ve transaminazlarda geçici yükselme bulunur. Bununla beraber, klozapinle karşılaştırıldığında genellikle daha iyi tolere edildiği görülmüştür. Olanzapin tedavisi ile hiçbir hastada nötropeni, epilepsi veya EEG değişikliği gelişmemiştir.

7.5-17.5 mg/gün dozlarında 10-20 mg haloperidolden belirgin olarak üstün bulunmuştur.

Klozapine benzer reseptör bağlanma profili göstermesine rağmen haftalık hematolojik monitorizasyon gerekmediği için, tedaviye dirençli şizofren pediatrik hastalarda tedavideki rolü araştırılmaya başlanmıştır. Çocukluk cağı başlangıçlı, tedaviye dirençli 8 adolesanda yapılan prospektif bir çalışmada, ortalama 17.5 mg/gün dozuyla 8 haftalık çalışmada, 6 hafta klozapin alan 15 hasta karşılaştırılmış ve 8 hafta sonunda olanzapin alan BPRS total skorlarında %17, negatif semptomlarda %27, pozitif semptomlarda ise %1 iyileşme görülmüş, klozapin grubundaki değerlerdeki iyileşme kadar olmamakla beraber olanzapinin hatırı sayılır etkisi olduğu görülmüştür (Kumra 1998).

Preliminer bir çalışmada, yaşları 9 ve 10 olan mental retardasyon ve bipolar bozukluğu olan iki çocuğa olanzapin tedavisi başlanmış, çocuklardan biri aynı zamanda otistik bozukluğu mevcutmuş. Bu çocuklar diğer uygulamalarda cevap alınamayan agresif ve yıkıcı davranışları mevcutmuş. Birine 10 mg/gün diğerine 20 mg/gün olarak olanzapin uygulanmış ve bir hastada hafif sedasyon sağlanmış (Horrigan JP, 1997).          

RİSPERİDON

Güçlü ve uzun süreli bir 5-HT2a antagonistidir. Bu reseptör üzerindeki antagonist etkisi D2 antagonizminden 25 kat daha güçlüdür. Bir benzizoksazol türevidir. Risperidonun 5-HT2 reseptörlerini potent biçimde bloke ederken, D2 reseptörlerinde de güçlü blokaj gösterirler. D2 antagonist etkisi haloperidolden azdır. 5-HT2 antagonizmi ritanserinden fazladır. Bu etkileri ile potent antipsikotik olup hem pozitif hem de negatif semptomlar üzerinde etkilidir. Bir çalışmada etkisinin haloperidolden daha erken başladığına işaret edilmiştir. D2 antagonizmi klozapinden göreceli olarak daha yüksektir.

Risperidon 5-HT2 ve D2 reseptörlerinin yanında aynı zamanda aynı zamanda histaminerjik ve alfa-1 adrenerjik reseptörlere de bağlanır. D1 antagonist etkisi haloperidolden azdır. Risperidon catalepsi oluşturmada haloperidola göre birkaç kez daha az potenttir. Bu da konvansiyonel ilaçlara göre daha az ekstrapiramidal yan etkilere  yol açtığını destekler. Son zamanlarda yapılan çift kör çalışmalarda risperidonun haloperidol kadar ekstrapiramidal yan etkilere  yol açtığı ifade edilse de diğer bazı çalışmalarda potent antipsikotik olan risperidonun diğer dopamin blokörlerine göre daha az ekstrapiramidal yan etkilere  yol açtığı desteklenmiştir. Kaynaklarda doza bağlı ekstrapiramidal yan etki gösterdiği de söylenir.

Risperidon oral alımından sonra hızlı absorbe olur. En yüksek plazma konsantrasyonuna 2 saatte ulaşır. Absorbsiyon yemeklerle etkilenmez. % 70 idrarla atılırken, %14’ü feçesle atılır. Karaciğer fonksiyonlarında bozukluğu olanlarda risperidonun bağlanmamış fraksiyonları artarak daha güçlü etkisini gösterir. Bu nedenle bu kişilerde doz yarıya indirilir.

Yan etkileri arasında; ekstrapiramidal yan etkilere  yol açar ama 10 mg/gün altındaki dozlarda genellikle hafiftir. Yine alfa-1 adrenerjik antagonist özelliği ile, tedavinin başlangıcında refleks taşikardi ile beraber ortostatik hipotansiyona neden olabilirler. D2 antagonistliğinden beklendiği gibi, doza bağlı olarak prolaktinde artışa neden olur. Bu da erektil ve ejakulatuvar disfonksiyonlara,galaktore, adet düzensizliğine neden olur. Ayrıca, bulantı, kusma, karın ağrısı, burun tıkanıklığı, anksiyete  ve kilo alma diğer yan etkileri olarak sayılabilir. Belirgin olmayan EKG değişikliklerine de neden olur (QT aralığında uzama).

Risperidonun 12-17 yaşları arasında kullanımı konusunda bilgiler yeterli değildir. 3-6 mg/gün dozlarda etkili olduğu bildirilmektedir. Ancak ilacın karaciğer ve böbrek işlevleri üzerine olumsuz etkileri olduğu, bu nedenle 16 yaşın altındaki çocuk ve ergenlerde kullanılmaması önerilmektedir.

16 adolesan şizofren hastada yapılan 4 aylık  çalışma sonunda 11 hastada çok iyi iyileşme olduğu gözlenmiştir. Çalışmanın sonunda ulaşılan ortalama tedavi dozu, 5.9 mg/gün ve en sık görülen yan etkisi olan hafif sedatif etkisi ile iyi tolere edilebildiği bildirilmiştir. Bu 16 hastadan 3ünde ekstrapiramidal yan etkiler gelişmiştir. Ve buradaki çalışmacılar, risperidonun şizofren adolesanlarda etkili ve güvenli olabileceği sonucuna varmışlardır (Grcevich 1996).

Yine şizofren 10 adolesan hastanın praspektif 6 haftalık çalışmasında, risperidon tedavisi süresince semptomlarda belirgin azalma bulunmuştur.çalışmanın sonunda 10 hastadan 6 sı tedaviye çok iyi cevap verdiği bildirilmiştir. Çalışmanın sonunda risperidon dozu 6.6 mg/gün olduğu en sık görülen yan etki olarak ta sedasyon ve kilo alımı olduğu gösterilmiştir. 2 hastada akut distoni, 3 ünde parkinsonizm geliştiği görülmüştür (Armenteros 1997).

DEHB ve davranım bozukluğu olan 4 çocuk ve bipolar bozukluğu olan 2 hastadan yapılan vaka sunumunda; 6 hastanın da mevcut ciddi agresif davranışlarının 3mg/gün’den düşük risperidon ile etkili şekilde tedavi edildiği rapor edilmiştir (Fras 1995).

Otistik ve yaygın gelişimsel bozukluğu olan hastalarda yapılan çalışmalarda ise; agresyon, aşırı hareket, anksiyete ve sosyal relatedness’in risperidonun 2 mg/gün ve altındaki dozlarda faydalandığı görülmüştür (Findling 1997; Fisman 1996; Frankenburg 1993; McDougle 1997). Bu çalışmalarda görülen en sık yan etkinin sedasyon ve kilo alımı olduğu görülmüştür.bu çalışmalardaki 44 hastadan sadece 1 inde ekstrapiramidal yan etki görülmüştür.

Mental retardasyonlu yetişkin hastaların tedavisinde risperidonun potansiyel faydaları olduğu bir çalışmada açıklanırken (Simon 1996), çoğu yetişkin olan mental retarde hastalarda yapılan plasebo kontrollü çit-kör çalışmada, risperidon karşılaştırılmış. Atipik ve disfonksiyonel davranışlarda azalmada, risperidonun plaseboya üstün olduğu görülmüştür. Ve yine sedasyonun en sık görülen yan etki olduğu bildirilmiştir (Vanden Borre 1993).

Tik bozukluklarında ise, 11-16 yaşları arasında tik bozukluğu olan 7 hastaya risperidonun prospektif bir çalışması yapılmış ve 1.0 mg/gün ve 2.5 mg/gün dozları arasındaki tedavilerde tik sıklığında azalma olduğunu gözlemişlerdir. Tik bozukluklarında yapılan ikinci çalışma; 38 hasta( 23 ü erişkin tik bozukluğu olan hasta) değişebilen doz şemaları ile ortalama doz 2.7 mg/gün olan çalışmada, hastaların %80 nin risperidonu tolere edebildiği ve 4 haftalık tedavi süresinde hemen hemen %60 nın iyileştiği bildirilmiştir. 6 vakada ekstrapiramidal yan etkilere  rastlandığı, yine en sık yan etkinin sedasyon olduğu görülmüş. Ve çalışmacılar risperidonun Tourette sendromunda kullanılabileceğini bildirmişlerdir (Bruun 1996).