Dört yaş üzeri çocuklarda dışkının giysilerine ya da
uygunsuz herhangi bir yere kaçırılmasıdır. DSM-IV tanı ölçütlerine göre
konstipasyonlu ve konstipasyonsuz olarak iki tipi tanımlanmıştır.
Sıklık
Batı kültüründe 4 yaşındaki çocukların %95’inin, 5 yaşında
ise %99’unun dışkı kontrolünü kazandığı kabul edilmektedir. Enkoprezis 7 yaşında
%1.5, 10-11 yaşlar arasında %0.8 olarak bildirilmektedir.
Nedenleri
Bozukluk değişik şekillerde ortaya çıkmaktadır. Yeterli
tuvalet eğitimi verilmemesi ya da bu eğitime yeterli yanıt alınmaması şeklinde
olabilir. Bu durumda barsak kontrolü hiç kazanılmamıştır. İkinci şekilde ise
ruhsal bir bozukluğa bağlı olarak, fizyolojik barsak kontrolü normal olmasına rağmen
uygun yerlere dışkılamayla ilgili kurallara karşı isteksizlik, direnç ve başarısızlık
vardır. Fizyolojik olarak dışkıyı tutamamanın sonucu ortaya çıkan son
durumda ise barsak içeriğinin birikmesine bağlı olarak kaçırma ve uygunsuz yerlere dışkılama
görülebilir. Bu ebeveyn-çocuk arasındaki tuvalet eğitimi çatışmasından ya da ağrılı
dışkılama nedeniyle dışkının tutulmasından kaynaklanabilir. Bozukluğa
yol açan nedenler:
Fizyolojik etkenler: Sfinkter kontrol bozuklukları, sıvı ya da yarı
sıvı durumundaki dışkının kaçırılmasına yol açan kabızlık,
psikojenik megakolon, tuvalet eğitiminin verilmemesi veya tamamlanmaması, DEHB nedeniyle tuvalet alışkanlığının
gelişmemiş olması ve depresyon sayılabilir.
İlişkisel etkenler: Ebeveynden kaynaklananlar: babanın uzaklığı,
annenin ise nevrotik özellikleridir. Özellikle annenin tuvalet eğitimindeki ya aşırı katı
tutumu ya da aşırı gevşek ve aldırmaz tutumu örnek verilebilir. Çocuktan
kaynaklananlar: nörolojik, bilişsel ve fiziksel gelişme gerilikleri, tuvalet ve tuvalete gitme ile
ilgili mantık dışı fantezi ve korkular ile çocuğun genel olarak inatçı tutumu
içinde tuvalet eğitiminde de direnmesidir.
Çevresel etkenler: Aile içi bozuk etkileşim, anne-çocuk ilişkilerindeki
bozukluklar ve aile dışı diğer çevresel etkenler ayılabilir. Aile dışı
çevresel etkenlerden ise çocuğun ya da birincil bakım veren kişinin önemli hastalıkları,
çocuğun stres olarak algılayabileceği önemli değişiklikler ile çocuk ve aileyi
etkileyen önemli yaşam olayları sayılabilir.
Organik nedenler: Anal ya da rektal dışa atım dinamiklerindeki
bozukluklar sayılmaktadır. Bu başlık altında, rektal ya da anal bölge stenozları,
düz kas hastalığı, anal fissür, rektal prolapsus, konjenital aganglionik megakolon,
gastrointestinal enfeksiyonlar, spina bifida ve endokrin nedenlerdir.
Ayırıcı tanı ve eşlik eden
bozukluklar
Yukarıda belirtilen organik nedenlerin tümünün ayırıcı tanıda
göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
DEHB; karşı gelme bozukluğu ve davranım bozukluğu ile enürezis
ve masturbasyon enkoprezise eşik edebilmektedir. Enkoprezise eşlik eden hiperaktivite oranı
%23.4 olarak bildirilmektedir. Enkoprezisi olan çocuklarda bozukluğa bağlı sosyal
etkinliklerden kaçınma, özgüvende azalma gibi sorunların yanı sıra, bulaştırdıkları
çamaşırlarını saklama gibi davranışlarda gelişebilmektedir.
Tedavi
Çocukların %78‘i eğitimsel, davranışsal ve fizyolojik girişimlere
yanıt verirler. Ailedeki sorunların ya da gerginliklerin giderilmesi belirtilerde azalmaya
neden
olmaktadır. Enüreziste olduğu gibi takvim tutması önerilir. Konstipasyonla giden tipinde oral
laksatif ve rektal katartikler ile liften zengin diyet önerilebilir. İlaç tedavisi olarak düşük
dozda imipramin kullanımının da yararlı olabileceği bildirilmektedir.
