1994’de Hans Asperger,
Viyanalı pediatrist, ilk defa bir kişilik bozukluğu olarak düşündüğü bir
sendrom tanımladı ve bu sendromu “otistik psikopati” olarak adlandırdı. Wing
(1981); Asperger Sendromu “otistik spektrumun” bir parçası olabileceğini ve
nispeten zeki çocuklarda otizmin hafif bir varyantı olabileceğini varsaydı.
Hem DSM-III (1980) hem DSM-IV-R (1987) “Asperger bozukluğunun otizmin hafif
bir varyantı” olduğu tarzındaki Lung’ın görüşü benimsedi. Ancak tanı
ölçütleri ayırım için herhangi bir özgün tanımları önerilmedi. DSM-III-R’a
dayanarak; Asperger sendromlu bireylere; “yüksek işlevli otistik bozukluk”
veya “yaygın gelişimsel bozukluk-başka türlü adlandırılmayan” tanısı
konmuştur.
Tantam (1988)
Asperger Sendrom tanısı konması için; gecikmiş veya deviant dil gelişimi
sorunu olmaksızın, önemli derecede bozulmuş sosyal anlayış ve karşılıklılık,
pragmatik güçlükler ve olağan dışı kısıtlı ilgiler (unusual circumscribed
intrest) olmasını ileri sürdü. Bu öneri DSM-IV ve ICD-10 tarafından kabul
edildi. Her iki sınıflandırma sisteminde de Asperger Bozukluğu ayrı bir YGD
tipi olarak kabul edilmektedir.
DSM-IV de
“sosyal etkileşiminde bozulma” ve “kısıtlı ve tekrarlayan davranış paterni,
ilgiler ve etkinlikler” çekirdek semptom kümeleri; hem Asperger Bozukluk
hem Otistik Bozukluk için aynı tanı ölçütlere sahiptir. DSM-IV Asperger ile
Yüksek İşlevli Otistik Bozukluğun ayırt etmede “konuşma gelişiminde
gecikmeyi” kullanmaktadır. Ancak Wing (1981) Asperger Sendromlu 34 olgunun
yarısında konuşmada gecikme olduğunu fakat dil becerilerinin geliştiğini
bildirmiştir. Wing ilaveten dikkatli bir sorgulama ile Aspergerli olguların
bebekliklerinde iletişim davranışlarında eksikliklerin ortaya
çıkarılabileceğini buldu. Luke Y ve diğer araştırıcılarda gecikmiş konuşma
gelişimi olabileceğini buldu. Bundan dolayı DSM-IV tanım ve tanı ölçütleri
yüksek işlevli otizm ile Asperger bozukluğunu ayırt etmede klinisyene
yardımcı değildir.
Diğer yandan
Luke “hafif mental redardasyon” olan ve klinik özellikleri Asperger
bozukluğa benzeyen vakalarla karşılaştıklarını belirtmektedir.
Asperger
bozukluğu için daha geçerli tanımlamalar ve daha güvenilir tanı ölçüleri
şarttır.
Luke;
“gecikmiş konuşma gelişimi”ne IQ<70
ALTINDA Asperger Bozukluğu olabileceğini belirtmektedir.
Tablo:
Asperger Bzk ile Yüksek İşlevli Otistik Bozukluk Arasında Ayırt Edici Klinik
Özellikler
O/↑ : Hafif/Yok
↑ : Hafif
↑↑ : Orta
↑↑↑ : Ciddi veya belirgin
Klinik Özellikler
HFA
Asperger
Sosyal
iletişim/ilgiler
a) Sosyal iletişimi
düzenleyen birçok sözel olmayan davranışları kullanmada belirgin bozulma
↑
↑
b) Arkadaş ilişkisi
geliştirmede yetersizlik
↑
↑↑↑
c) Başkaları ile
mutluluk, ilgi ve başarılarını paylaşmak için doğal arayışta eksiklik
↑↑
↑
d) Sosyal veya
duygusal karşılılıkta eksiklik
* Soğuk (uzak durucu)
(aloof) sosyal ilişkiler
* Karşı cinsle
ilişkilere ilgi
* Tuhaf veya intruzif
sosyal ilişkiler
* Tartışmacı
(kurallar için)
* Bozukluğuna
içgörüsü yok
↑
↑↑↑
↑
↑
↑
0/↑
↑↑↑
↑
↑↑↑
↑↑↑
↑↑↑
↑↑↑
İletişim Defisitleri
a) Konuşulan dilin
gelişiminde gecikme
↑
0/↑
b)Konuşmayı başlatma
ve sürdürmede belirgin sorun
↑↑
0/↑
c)Dilin kullanımında
stereotipi ve tekrarlayıcılık veya idiosinkratik dil
↑↑
0/↑
d)Çeşitli taklit veya
sosyal taklit oyunlarında eksiklik
↑
0/↑
*Gramatik konuşma
gelişiminde sorun
↑
0/↑
*İlk çocuklukta
yetişkin gibi konuşma
0/↑
↑↑
*Alaycı veya esprili
konuşma
0/↑
↑↑
*Pedantik konuşma
(bilgiçlik taslayan, ukalaca)
↑
↑↑↑
Olağan dışı
ilgi/etkinlik
a)Tekrarlayıcı
kısıtlı bir veya daha fazla ilgi alanı ile sürekli meşgul olma
↑
↑↑
b)İşlevsel olmayan
rutin veya ritüellere belirgin esnek olmayan bağlanma
↑
↑↑
c)Stereotipi ve
tekrarlayıcı motor manyenizmler
↑
↑
d)Nesnelerin
paraçaları ile ısrar eden meşguliyet
↑
↑
*Suç ve ölüm hakkında
konuşma, okuma, çizme
0/↑
↑↑↑
*Bozuk
görsel-konumsal beceriler (sakarlık v.s.)
↑
↑↑
*İklim değişikliği,
böcekler v.s. olağan dışı reaksiyonlar
↑
↑↑
Diğer özellikler
Öfke patlamaları, ile
çabuk hayal kırıklığı yaşayan
0/↑
↑↑↑
Kötü kendine bakım
0/↑
↑↑
Müdahale veya tedavi:
Otistik bozukluk ve
Asperger bozukluğunda erken tanı ve müdahale önemlidir. Bu iki bozukluğu
tedavi yaklaşımları çoğu bakımdan benzerlik gösterir.
Bilişsel Terapi:
Bireysel bilişsel terapi; diğer insanların sosyal davranışlarını anlamasına
ve hangi davranışlarının başkaları tarafından olağan dışı olduklarını
anlamalarına yardımcı olur.
Sosyal beceri eğitimi
Empati gelişimi ve sosyal
ilişkiyi kolaylaştıran sosyal becerileri kazanması için önemlidir
Davranış modifikasyon terapisi
Bazı
Asperger bozukluğu olan olgular: aşırı tartışmacı olur, kurallara uymamakta
ısrarcı olur, öfke nöbetleri veya babaların tutması olabilir. Banlarda
davranış modifakasyonu önemlidir.
Eğitsel müdahaleler
Özel eğitim gereklidir. Özel eğitimde; bu çocuklarda
olabilecek öğrenme güçlüklerine ve sosyal beceri eksikliklerine yönelik
eğitim verilmektedir. Eğitsel müdahalelerde; kendine-bakım ve meslek
becerileri kazandırılması da amaçlanır.
Sakar olanlarında ince
motor veya görsel-motor becerileri artırıcı terapistlerinden yararlanılır.
Uğraşı terapisine mümkün oldukça erken başlanmalıdır.
