BAŞAĞRILARI

Prof.Dr. Okay VURAL

Başağrısı toplumun büyük kesiminde görülebilen ve insanların büyük çoğunluğunun hayatlarının değişik dönemlerinde karşılaştığı ve çare aradığı bir problemdir.Başağrılı insanları en çok endişelendiren bu ağrıya sebep olabilecek faktörler özellikle beyin tümörü korkusudur. Başağrılı insanlar sıklıkla beynimde bir tümör mü var korkusuna kapılırlar.Ancak başağrısı nadiren ciddi bir hastalığın özellikle beyin tümörünün haberci belirtisi olarak ortaya çıkar.Başağrısında doktorun en önemli hedefi başağrısına sebep olan ciddi bir hastalık varsa öncelikle onu belirlemek ve tedavi etmektir,Başağrısı çoğu kez kafada ve çevresinde bulunan(boyun gibi) kasların gerilmesine veya bazı hafif hastalıklara bağlıdır.Başağrısının toplumda sık görülen önemli bir sebebide Migrendir.

BEYİN TÜMÖRLERİ

Başağrısı beyin tümörlerinde sık görülen bir belirtidir.Ancak başağrılı hastalarda beyin tümörü görülmesi nadirdir.Büyüme gösteren kitlelerde ağrı daha çok görülür.Ayrıca beyin tümörlü hastalarda başağrısı yalnız olmaz.Çoğu kez epilepsi veya başka belirti ve muayene bulguları vardır.

BEYİN DAMAR HASTALIKLARI,BEYİN KANAMALARI,MENENJİT

Bu hastalıklarda şiddetli başağrısına yol açar.Ancak bu hastalıklardada başağrısı ile birlikte olan başka belirtler olduğu gibi muayenede de bazı bulgular saptanır.Özellikle akut şiddetli başağrısı olarak bilinen kişinin hayatında ilk kez olan veya kişi tarafından hayatımın en kötü başağrısı olarak tanımlanan ve bir kaç saat veya 1-2 günden beri mevcut olan şiddetli ağrılar önemli olabilir.Böyle durumlarda mutlaka doktora başvurmak uygun olur,

KÜME BAŞAĞRISI

Bazı özellikleri ile migrene benzer.Ancak farklı yönleri vardır.Ağrı daha kısa sürer.Daha çok göz etrafındadır.Ağrı sırasında Gözde yanma,kızarıklık sulanma olur.Burundan akıntı olabilir.Ağrılar daha çok peryotlar halinde gelir.Kriz dönemi bir kaç hafta sürer sonra geçer.Bir süre sonra yine tekrarlar.Genellikle aynı mevsimlerde tekrarlama eğilimi gösterir.Tedavisinde kullanılan bir çok ilaç vardır.

HİPERTANSİYON

Tansiyonun ani ve çok yükselmesi başağrısına sebep olablilir.Özellikle diastolik [küçük tansiyonn) belli bir seviyenin üstüne aniden çıkması başağrısına yol açabilir.Uzun zamandan beri olan tansiyon yüksekliği ve tansiyondaki orta veya hafif derecede yükselmeler çoğunlukla başağrısına sebep olmaz.

EKSERSİZLE OLAN BAŞAĞRILARI

Bazı insanlarda eksersiz sırasında başağrısı olabilir.Korkulacak bir durum değildir.Ancak bir insanın hayatında ilk kez eksersiz sırasında başağrısı olmuş ise doktora baş vurması iyi olur.Aynı şeyler cinsel ilişki sırasında olan başağrıları içinde geçerlidir.

GERİLİM TİP BAŞAĞRISI

Çoğunlukla psişik bazı sebeplerle olan bir başağrısıdır.Kafada uyuşma ,kafada sıkışma hissi ensede gerginlik gibi belirtiler olur.Sık görülen bir başağrısı tipidir.Bütün gün devam edebilir.Bulantı, kusma,ses ve ışıktan rahatsız olma özelliği değildir.Tedavisinde kullanılan bir çok ilaç vardır.

MİGREN

Başağrısı bir kısım insanda ise migren diye adlandırılan bir hastalığın bir parçası olarak görülür. Migren bir çok değişik belirtinin bir arada görüldüğü bir rahatsızlık olup bu belirtiler kişiden kişiye farklılıklar gösterebilir. Bir belirtiler topluluğu şeklinde görülen migrende çoğu kez özellikleri olan bir baş ağrısı vardır.Kişiyi en fazla rahatsız eden bir özellik olduğu için migren çok şiddetli başağrısının diğer bir ismi olarak algılanmaktadır.Ancak başağrısı her zaman çok şiddetli olmayabileceği gibi nadiren de olsa başağrısı içermeyen migrenler olabilir. Seyrek görülen bazı migren tiplerinde ağrı değişik yerlerde örneğin gözlerde,göğüs bölgesinde veya karında olabilir.Migrenli kişileri şüphesiz en fazla rahatsız eden ve bazı kez günlük işlerini ve görevlerini aksatabilen veya tam engelleyen temel özellik baş ağrısıdır Bu bakımdan migren en basit şekilde tekrarlayıcı özellikli bir başağrısı olarak tanımlanabilir..Ancak migreni sadece bir baş ağrısı olarak algılamamak gerekir.Genellikle bir grup belirtiye eşlik eden bir durum olarak ortaya çıkar.Ancak başağrısı kişiyi ençok rahatsız eden özellik olduğu için genellikle migren ile şiddetli başağrısı özdeşleşmekte ve haklı olarak migren denince akla başağrısı gelmektedir.

MİGREN BAŞAĞRISININ ÖZELLİKLERİ

Migrenli kişilerin büyük çoğunluğunda baş ağrısı en azından atağın(krizin) başlangıcında başın bir tarafından başlar.Daha sonraları bir kısım hastada her iki tarafı tutar.Bu özelliği sebebi ile yarım baş ağrısı olarakta bilinir.Ancak yarım baş ağrısı kesin bir kaide değildir.Enseden veya alından başlayan veya iki taraflı başlayabilen migren başağrıları da vardır.Ağrı zonklayıcı niteliktedir.Alın veya şakakların küçük bir bölgesinden başlar.Zonklayıcıdır giderek şiddetlenir ve genişler kafa yarısını veya tamamını etkiler.Ağrının şiddeti ve süresi değişkendir.Çok şiddetli olabileceği gibi orta veya hafif şiddette olabilir. Ataklar birkaç saat ile 3 gün kadar arasında değişen sürelerde devam edebilir.

Beraberinde bulantı veya bulantı ile birlikte kusma,ışık ve gürültüden sesten rahatsız olma vardır.Bazı hastalarda ishal görülebilir.Normal ışık ve sesler çok rahatsız edici olabilir.Bu yüzden bir kısım hastalar karanlık ve sessiz bir odada yatmayı tercih ederler.1-2 saatte en şiddetli dönemine ulaşır.Daha sonra giderek hafifler.Ağrı esnasında sinirli sıkıntılı olan hastalar ağrının geçmesi ile rahatlar sakinleşir hatta bazı hastalarda sevinçli bir durum olabilir iştahları açılabilir.

MİGRENİN TİPLERİ VARMIDIR?

Değişik migren tipleri vardır.Haberci belirtili migren ve haberci belirtisiz migren en sık rastlanan tiplerdir.Haberci belirtisiz olan daha sık görülür.Haberci belirtili olanda(auralı migren)baş ağrısı öncesinde bazı belirtiler olur.Bunlar daha çok görme ile ilgilidir.Karanlık nokta,görme alanında zikzaklar veya parlayan ışıklar olabilir.Bazı migrenliler başağrısı öncesinde sanki bir tül perde oluştuğundan veya dış aleme buzlu cam arkasından bakar gibi bir duruma girdiklerini ifade ederler.Daha seyrek olarak vücudun bir tarafında uyuşma veya güçsüzlük bazende konuşma bozukluğu olur.Bu haberci belirtilerden sonra baş ağrısı başlar.Migren hastalarının büyük çoğunluğunda ise bu haberci belirtiler olmadan baş ağrısı ve diğer buna eşlik eden belirtiler başlar.Bu örnek migren haberci belirtisiz migren olarak adlandırılır(aurasız migren veya mutad migren).

MİGREN NEDİR? MİGREN SIRASINDA NELER OLMAKTADIR? SEBEBİ NEDİR?

Migren tehlikeli bir hastalık değildir.Kişiyi sakat bırakabilen veya ölüme yol açan bir hastalık hiç değildir.Gerçi tedavi edilmeyen ve dolayısiyle sık migren atağı geçiren kişilerde beynin küçük damarlarında tıkanmalar olabileceği ve bununda hastalarda bazı bozukluklara yol açabileceği bilinmektedir.Ancak bu çok seyrek bir durumdur.Migren baş ağrısının bir diğer ismide vasküler yani damarsal baş ağrısıdır.Vasküler terimi kan damarlarını ifade eder .Bu damarlar kalpten beyine kan taşıyan ana damarlar ile bunların dallarını kapsar.Beyne giden damarlarda önce bir daralma olur.Bu daralma döneminde haberci belirtiler olur.Bu daralmadan sonra damarlar genişler .Damarların duvarı gerilir ve bu sırada salınan bazı kimyasal maddeler sinirleri uyarır ve ağrı oluşur.Ancak günümüzde migreni başlatan faktörün kesin olarak ne olduğu bilinmemektedir.Sebep belli değildir.Bazı kimyasal maddelerin bu işte önemli rol aldığı kabul edilmektedir.Beyinde Nörotransmitter adı verilen uyarı iletiminde görevleri olan bir kısım kimyasal maddelerin azalması veya etkilerinin gücünde azalma başka kimyasal maddelerde(nörotransmterlerde) etki artımına sebep olabilir.Bu kimyasal maddeler arasındaki çok ince dengenin bozulması migrende önemli rol oynamaktadır.Ancak bu dengenin neden bozulduğu henüz bulunamamıştır.Bu kimyasal maddelerden özellikle serotonin isimli madde önemli olup damarlar üzerindeki etkide önemli görevi vardır.

MİGRENİ BAŞLATABİLEN FAKTÖRLER VARMIDIR?

Migren değişik kimyasal maddelerin açığa çıkması ve bir çok sistemin yer aldığı bir rahatsızlık olması özelliği ile bir çok faktör tarafından başlatılabilir.Ancak bir hastada etkili olan bazı faktörler diğer hastalarda başlatıcı olmayabilir.Hastalar bu gibi faktörlere durumlarına bağlı olarak değişken derecelerde hassasiyet gösterirler.Bu faktörlere cevap aynı hastada değişiklikler gösterebilir.Yani migreni başlatabilen bir faktör aynı kişide o kişinin o anki durumuna bağlı olarak migren ağrısını başlatırken yine aynı hastada başka zaman başlatmayabilir.Tetikleyici faktörlerin etkili olabilmesi için hastanın buna hazırlıklı olması gerekir.Bütün bu değişkenliklere rağmen herhangi bir hastada tetikleyici faktörlerin ortaya konması ve mümkün olduğunca bunlardan sakınılması önemlidir.Bu faktörler iyi kontrol edilirse tedavi dahada kolaylaşır.

Migreni tetikleyen, bir başka deyişle migrenin başlamasına sebep olabilen başlıca faktörler; stres,hormonal değişiklikler,diyet faktörleri,uyku düzeni, iklimsel değişiklikler ve kişisel bazı alışkanlıklardır

Stres ve duygular:Emosyonel olaylar migrenin başlamasında önemli role sahiptirler.Uzamış stres,bastırılmış veya içe atılmış düşmanlık duyguları ve bir çok duygusal ve kişisel faktörler bir çok migren hastasında önemlidir.Özellikle öfke ve üzüntü gibi duygular ifade edilmeleri veya dışa vurumları mümkün olmazsa birikerek bir migren atağını başlatabilirler.Stres önemli olmakla beraber bir kısım hastada stres geçtikten veya hafiflerken migrenin başladığını ifade ederler. Mesela tatilin ilk günü(tatil baş ağrısı) veya yoğun bir haftanın sonunda baş ağrısı başlayabilir.Bu durumun muhtemelen stres ortamında devamlı bir vazokonstriksiyon(damarlarda sıkışma ,daralma) olması ve bunu damar tonusunda bir gevşemenin izlemesi ilgili olduğu kabul edilmektedir. Damarların gevşemesi bir diğer deyişle genişlemesi sonucu başağrısı başlamaktadır. Netice olarak stres,depresyon,sıkıntı,öfke ve aynı zamanda ağır streslerden sonra rahatlama migren ağrılarını başlatabilir.

Hormonal değişikliler:Migrenli bayanların yaklaşık %70 inde ataklar adet döneminde sıklaşır ve şiddetleri artar.Bazı bayanlarda ise migren krizleri sadece adet dönemlerinde olur.Bir kısım bayan hastalarda özellikle menstruasyon sırasında olan ağrılarının daha şiddetli olduğunu ifade ederler.Bir çok bayan hastada özellikle gebeliğin ilk 3 ayında ağrı çekmez.Östrojen hormonu seviyelerindeki oynamaların tetikleyici faktör olabileceği kabul edilmektedir. Doğum kontrol haplarındaki veya menopoz için kullanılan hormonlardaki östrojen tetikleyici olabilir.Menopoza girmiş migrenli hastalarda mecbur olunmadıkça hormonal ilaçlardan kaçınılmalı kullanılacaksa östrojen mümkün olan en az seviyede tutulmalıdır.

Diyet faktörleri ve bazı ilaçlar:Yiyecek ve içeceklerde bulunan bazı maddeler damarlar üzerine direkt etki ederek onları genişletir ve böylece migreni başlatabilirken bir kısım maddelerde daha ziyade dolaylı yoldan etki ederek bazı refleks yollar ile ağrıyı başlatabilrler.Mesela alkol direkt etki ederken kafein ve nikotin gibi maddeler dolaylı yoldan etki etmektedirler.

Sıklıkla migren başlatabilen yiyecekler

*Bunların aşırı alımından sonra beyin damarlarında tepkisel genişleme olabilir

Aşağıda verilen şekilde bir diyet listesine uymak migren ataklarından sakınmada faydalı olabilir.

Yemek yemede genel olarak dikkat edilmesi gerekenler:

*Günde 3 öğün hatta daha sık yiyiniz ancak bunlar az az olmalı

*Uzun süre aç kalmaktan kaçınınız

*Aşırı karbonhidrat,yağ,protein veya şekerden kaçının

*Herşeyde vasat durumda olun aşırılıktan kaçının

İlaçlar:

*Bazı ilaçlar özellikle migrene yatkınlığı olan kimselerde baş ağrısına yol açabilirler. *Reserpin,doğum kontrol hapları,damar açıcılar,bazı diüretikler(idrar söktürücüler),astmada kullanılan teofilin ve aminofilin içeren ilaçlar.Ayrıca uzun süre ergotamin ve amfetamin kullanımı ve bunların ani kesimi.Ağrı kesicilerin gereksiz uzun süre ve devamlı kullanımının devamlı hergün olabilen bir başağrısına sebep olabileceği unutulmamalıdır.

Uyku:

*Fazla uyku ve uykusuzluk migreni provake edebilir.Yani migren krizini başlatabilir.

İklim değişiklikleri:

*Bazı migren hastaları iklim ve hava değişikliklerinden etkilenebilirler,İnsanı kötü yönde etkileyen hava durumları olduğu bilinmektedir. Bunun negatif ve pozitif iyon yükü ile ilgili olabileceği söylenmektedir.

Kişisel alışkanlıklar,kokular vs:

*Sigara migreni provoke etmemektedir. Fakat küme baş ağrısı denen başka bir baş ağrılı hastalıkla yakın bağlantısı vardır.Bazı ağır kokular migreni provake edebilir bu durumlardan kaçınılmalıdır.

Yukarda bildirilen faktörlerin bir kısmının etkisi tartışılabilir.Ancak bu faktörleri bilmek ve sakınılması gerekenlerden mümkün olduğunca sakınmak iyi bir tedavi planında hem hasta hemde doktora yardımcı olabilir.İyi bir diyet ve sağlıklı yaşam alışkanlığı edinmek,uygun eksersizler yapmak uygun dinlenmek,sağlığı bozduğu bilinen alışkanlıklardan kaçınmak bir çok hastada yardımcı olur.

MİGRENİN SEYRİ VE TEDAVİSİ

Migren genellikle 16-35 yaş arası başlar.50 yaş civarında sıklığı azalmaya başlar.Kadınlarda menstruasyonla ilgili migren menopozda kaybolur.Bazı istisnalar hariç migren ileri yaşlarda problem olmaz.Migren tanısı mutlaka ilgili uzman hekim tarafından konur.Başağrısına sebep olabilecek bir çok faktör olabileceği bunların bir kısmının tehlikeli olabileceği unutulmamalı ve teşhis için mutlaka konunun uzmanına başvurulmalıdır.Migren ağrısını taklid edebilen bazı ciddi durumların olabileceği ve bunların ayırımının ancak uzman hekim tarafından yapılabileceği unutulmamalıdır.Migren tedavisi olan bir hastalıktır. Tehlikeli, insan hayatını riske sokan bir hastalık değildir.Çeşitli formlarda bir çok ilaç başarı ile migren tedavisinde kullanılmaktadır.İlaçların bir kısmı başlamakta olan veya başlamış olan migreni sona erdirmeye yöneliktir.Bu tedaviye atak tedavisi adı verilmektedir.Bu amaçla bir çok ilaç kullanılmaktadır.Özellikle son yıllarda Triptan denen ilaçlar atakları sona erdirmede oldukça başarılı olmaktadır.Bir diğer grup ise tedaviye yöneliktir.Yani krizleri tamamen kesmeye veya bu krizleri şiddet ,süre ve sıklığını azaltmaya yöneliktir.Bu uzun süreli bir tedavidir.Unutulmaması gereken bir noktada verilen bir ilaçtan yararlanılmaması tedavi olunamadı anlamına gelmez.Zira bu amaçla kullanılan bir çok ilaç mevcuttur.Bir migren ilacından yararlanmayan hasta başka bir migren ilacına çok iyi cevap verebilir.Hangi hastaya ne tip tedavi uygulanabileceği ve ne tip ilaçlar verilebileceği uzmanlığı gerektirir konulardır.İlaçlar doktorun verdiği şekilde ve onun direktifleri yönünde kullanılmalıdır.Uzman hekim tavsiyesi dışında gelişigüzel ilaç kullanılmamalıdır.Özellikle ağrı kesicilerin gereksiz yere uzun süre kullanılmaları hastalarda günlük başağrısı[daily headeche] denen ve hemen hergün gelen bir başağrısına sebep olabilmektedir.

Migrenli hastalar;

1.Doktorunuzun önerilerini içtenlikle uygulayınız.Tedavi migreninizi bazen tam geçiremezse bile migren ataklarınızı hayatınızın önemli bir problemi olmaktan çıkaracaktır.

2.Sedece konunun uzmanı doktorun verdiği ilaçları ve onun verdiği dozda kullanınız.Kesinlikle etraftan konu komşudan veya konunun uzmanı olmayan kişilerden öğrendiğiniz , tavsiye edilen ilaçları almayınız.Her migrenli hasta her ilacı alamaz.Kişiye verilecek ilaçlar kişinin durumu ve varsa diğer hastalıkları ile uyumlu olmalıdır. Bazı hastaların kullanmalarının yasak olabileceği ilaçlar olabileceği unutulmamalıdır.Mesela kilolu hastalara verilmeyecek ilaçlar vardır.Ayrıca her ilacın bir kullanım şekli ve süresi vardır. ilaçlarınızı yanınızda taşıyınız.

3.Migren tedavisinde kullanılan birçok ilaç vardır.Bir ilaçtan istifade etmezseniz başka bir ilaçtan istifade edebilirsiniz.Doktorunuzun tayin ettiği sürelerde kontrole gitmek ve onunla işbirliği yapmak sorununuzu çözecektir.

4.Migren atağı sırasında mümkünse sessiz ve hafif karanlık bir odada başınız hafif yüksekte yatınız.Gevşek olmaya çalışın ve kendinizi sıkmayın.Sevdiğiniz dinlendirici bir müzik dinlemek faydalı olabilir.

5.Ataklarınızı kaydediniz.Ayrıca atak başlamadan önce yediğiniz yiyecekleri veya yaptıklarınızı kaydetmek, müteakip migren ataklarını önlemede yardımcı olabilir.Migreninizin bir paterni olduğunu yani migreninizi harekete geçiren bazı faktörler olduğunu bulabilir ve bunu değiştirmekle migreninizi önleyebilirsiniz.

6.Yukarda yazılı migren provakatörleri sizin migreninizi harekete geçirmiyorsa onları alabilirsiniz,Yemeklerinizi kaçırmayın, zamanında ancak aşırılığa kaçmadan yiyin

7.Aşırı uyumayın .Mümkün olduğu kadar düzenli bir yatma ve kalkma düzenine sahip olun.Bunu hafta sonları da uygulayın.

8.Düzenli eksersiz yapın. Bu migren sıklığını azaltabilir.

9.Stresten kaçının.

ÖZETLE:

• Migren sadece bir başağrısından ibaret değildir.Beraberinde hemen daima başka belirtiler vardır(bulantı,kusma,ses ve ışıktan rahatsız olma gibi).
• Migren tehlikeli veya kişileri sakat bırakan bir durum değildir.
• Migren tedavisiz bir hastalık değildir.Birçok tedavi alternatifleri vardır.
• Tedavide ilgili uzman hekim ile yakın işbirliği yapmak ve yine uzman hekimin vereceği ilaçları kullanmak esastır.
• Her migren tedavi ilacı her migrenli hastada kullanılmaz.Bazı ilaçların bazı hastalarda kullanılması yasak olabilir bunu da ancak konunun ilgili uzmanı en iyi bilir.
• Doktorunuzun yemek yeme, diyet, uyku düzeni gibi konularda yapacağı önerilere uyun ve mutlaka ağrı günlüğü tutunuz

Ana Sayfa